Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ 1/1/2026: đạo luật đầu tiên trên thế giới và cơ hội cho doanh nghiệp Nhật – Việt

Luật Công nghiệp công nghệ số của Việt Nam chính thức có hiệu lực — đạo luật chuyên biệt đầu tiên trên thế giới

Ngày 14/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số với 441/445 đại biểu tán thành (92,26%). Luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 (một số điều khoản áp dụng sớm từ 1/7/2025). Đây là đạo luật riêng đầu tiên trên thế giới dành cho công nghiệp công nghệ số.

Luật gồm 6 chương, 49 điều, bao trùm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tài sản số, dữ liệu và phát triển nhân lực. Luật là nền tảng pháp lý cho sáng kiến "Make in Vietnam" và mục tiêu quốc gia 150.000 doanh nghiệp công nghệ số vào năm 2035, cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Khoa học và Công nghệ.

Bốn trụ cột chính của Luật

1. Ưu đãi đầu tư và thuế

• Sản xuất sản phẩm công nghệ số và cung cấp dịch vụ công nghệ số được xếp vào ngành, nghề ưu đãi đầu tư (Điều 28)
• Doanh nghiệp khởi nghiệp và SME được hỗ trợ tối đa 50% chi phí mua công nghệ tiên tiến và phát triển mẫu thử
• Miễn thuế nhập khẩu thiết bị công nghệ cao phục vụ sản xuất và nghiên cứu – phát triển (R&D)
• Áp dụng mức ưu đãi thuế tương đương địa bàn đặc biệt khó khăn; doanh nghiệp FDI cam kết chuyển giao công nghệ, hợp tác với doanh nghiệp trong nước được giảm thuế thu nhập doanh nghiệp dài hạn
• Ưu tiên mua sắm sản phẩm số nội địa trong các gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước (Điều 31)

2. Chính sách nhân lực số vượt trội

• Chuyên gia số người Việt Nam đủ điều kiện được miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm
• Chuyên gia nước ngoài được cấp thị thực 5 năm và miễn giấy phép lao động
• Ngân sách nhà nước đầu tư cho phát triển chương trình đào tạo, chương trình chứng nhận và nâng cao kỹ năng số

3. Quản lý AI theo mức rủi ro

Hệ thống AI được phân loại rủi ro cao và không rủi ro cao; ứng dụng rủi ro cao phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật, nghĩa vụ tuân thủ và cơ chế giám sát nghiêm ngặt. Sản phẩm ứng dụng AI phải được dán nhãn rõ ràng; các hành vi bị cấm và chuẩn mực đạo đức AI được luật định. So với Luật Thúc đẩy AI của Nhật Bản (ban hành tháng 5/2025) thiên về thúc đẩy đổi mới, cách tiếp cận của Việt Nam thiên về "xây khung pháp lý trước", nhưng cả hai đều gặp nhau ở nguyên tắc quản lý linh hoạt dựa trên rủi ro.

4. Khung pháp lý đầu tiên cho tài sản số và cơ chế sandbox

Lần đầu tiên, luật phân biệt và định nghĩa tài sản ảo và tài sản mã hóa, thiết lập quy tắc về quyền sở hữu, minh bạch tài chính và bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời giám sát chặt chẽ nhằm phòng chống rửa tiền và tội phạm tài chính. Cơ chế sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) cho phép doanh nghiệp được phê duyệt thử nghiệm công nghệ mới với một số nghĩa vụ pháp lý được tạm miễn. Song song đó, thí điểm thị trường tài sản mã hóa đang được triển khai theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ.

Nghị định 353/2025/NĐ-CP: ưu đãi được cụ thể hóa

Nghị định 353/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật được ban hành ngày 31/12/2025 và có hiệu lực từ 1/1/2026. Điều 3 của Nghị định cụ thể hóa 4 nhóm chính sách hỗ trợ, ưu đãi:

Lĩnh vực	Nội dung	Căn cứ
Sản phẩm, dịch vụ công nghệ số	Ưu đãi đầu tư, hỗ trợ R&D, ưu tiên trong mua sắm công	Điều 16, 17, 28, 31 của Luật
Hạ tầng công nghệ số	Ưu tiên, hỗ trợ đầu tư hạ tầng và khu công nghệ số tập trung	Điều 21, 24 của Luật
Công nghiệp bán dẫn	Cơ chế đặc thù phát triển ngành và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng	Điều 39, 40 của Luật
Khởi nghiệp sáng tạo	Hỗ trợ toàn diện về vốn, công nghệ, hạ tầng và môi trường phát triển	Điều 29 của Luật

Luật cũng quy định xây dựng các khu công nghệ số tập trung với chính sách ưu đãi về tài chính và pháp lý tương tự khu kinh tế, cùng hệ thống văn phòng đại diện ở nước ngoài để hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra toàn cầu.

Vì sao đây là cơ hội cho doanh nghiệp Nhật Bản

Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt tới khoảng 790.000 nhân lực CNTT vào năm 2030 (ước tính của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp — METI), trong khi công cuộc phục hưng ngành bán dẫn với Rapidus (tiến trình 2nm tại Hokkaido) và nhà máy TSMC Kumamoto làm nhu cầu nhân lực AI, thiết kế chip tăng mạnh.

Về phía Việt Nam, Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia (Quyết định 1018/QĐ-TTg, tháng 9/2024) đặt mục tiêu 100 doanh nghiệp thiết kế chip, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử vào năm 2030. Hợp tác Việt – Nhật vì thế đang tăng tốc:

• Tháng 8/2026: các đại học hàng đầu hai nước khởi động Sáng kiến nhân lực bán dẫn Việt Nam – Nhật Bản, thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu doanh nghiệp và chương trình đào tạo đại học
• Trường Đại học Việt Nhật: chương trình Kỹ thuật công nghệ chip bán dẫn (ESCT) bắt đầu tuyển sinh từ năm 2025

Việt Nam hiện là một trong những trung tâm phát triển phần mềm thuê ngoài (offshore) lớn nhất của doanh nghiệp Nhật. Với đạo luật mới, các lĩnh vực thiết kế chip, phát triển AI và trung tâm dữ liệu trở thành đối tượng hưởng ưu đãi; kết hợp với thị thực và ưu đãi thuế cho chuyên gia nước ngoài, chiến lược nhân lực kép Việt – Nhật trở nên khả thi hơn bao giờ hết.

Danh sách hành động 3 bước cho doanh nghiệp

1. Rà soát điều kiện hưởng ưu đãi: đối chiếu hoạt động của doanh nghiệp với Điều 16, 17 (R&D), Điều 28 (ưu đãi đầu tư) và Điều 39, 40 (bán dẫn) của Luật
2. Nắm vững văn bản hướng dẫn: cập nhật Nghị định 353/2025/NĐ-CP và các thông tư tiếp theo để xác định quy trình, điều kiện áp dụng
3. Tái thiết kế chiến lược nhân lực: kết hợp ưu đãi miễn thuế thu nhập cá nhân, thị thực với các chương trình đào tạo chung Việt – Nhật trong kế hoạch tuyển dụng và bố trí nhân sự

Luật Công nghiệp công nghệ số là tuyên ngôn của Việt Nam trên hành trình trở thành trung tâm số toàn cầu. Với doanh nghiệp Nhật Bản và Việt Nam, năm 2026 là thời điểm vàng để rà soát đầu tư và chiến lược nhân lực — bắt đầu từ việc xác định những ưu đãi mà doanh nghiệp mình đủ điều kiện hưởng.

Nguồn tham khảo

• Báo Chính phủ (bản tiếng Anh): Law on Digital Technology Industry approved
• Vietnam Briefing: Vietnam Passes First-Ever Law on Digital Technology Industry
• LuatVietnam: 4 nhóm chính sách hỗ trợ, ưu đãi hiệu lực từ 1/1/2026 (Nghị định 353/2025/NĐ-CP)
• Tạp chí Tia Sáng: Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số
• VietnamNet: Sáng kiến nhân lực bán dẫn Việt Nam – Nhật Bản
• ĐHQG Hà Nội: Hợp tác Nhật Bản trong đào tạo nhân lực bán dẫn (ESCT)